Witte donderdag

Onderweg in de tijd, zijn en niet meer zijn

Als kind vond ik het prachtig: Palmzondag, Witte donderdag, Goede vrijdag, Stille zaterdag, Paaszondag. Hoe poëtisch kan een geloof in een zin samengevat? Ik realiseer me dat ik die dagen nog steeds met hoofdletters schrijf. Krant en tv verkondigen ‘de Passion’ in de Hofstad.

Pasen het centrale feest van het Christelijk geloof, Christus, de Heer, Jezus Christus zoon van God offert zich voor onze zonden. 

Mijn eerste herinnering aan klassieke muziek: de Mattheus Passion.

Ook al is het geloof er niet meer, het verhaal en de muziek blijven subliem. Tekst en muziek vallen samen, nergens wordt de oude Europese cultuur mooier hoorbaar:

‘Erbarme dich’ na het verraad van de mens Petrus en dan de centrale heilsboodschap, ‘Aus Liebe will mein Heiland sterben’.

Met een vriend op de woensdag voor witte donderdag de Mattheus van Mengelberg beluisterd. Een extreem romantische uitvoering die 25 minuten langer duurt dan de huidige opvatting. 

Witte donderdag, wij zitten in een koude kerk met een matige akoestiek.

Warm gekleed beluister ik een plaatselijke uitvoering olv. Reinbert de Leeuw.

Mijn moeder komt in mijn herinnering: ‘Als de evangelist en de Christus goed zijn is de uitvoering goed’.

Het is pauze, ik ga naar huis.

De herinnering aan mijn moeder, die goed kon zingen en de talloze prachtige uitvoeringen, wil ik in tact houden.

Goede vrijdag alleen thuis, ik twijfel, maar draai toch de uitvoering van de Nederlandse Bachvereniging olv Jos van Veldhoven.

Gelukkig is er herinnering en gelukkig kunnen wij die in beeld en geluid vormgeven, bewaren en doorgeven. 

Herinnering kan een idee levend houden

Eneo-ateliers helpt met het vormgeven van herinnering.

Hoe wij dat doen: kijk op  www.eneo-ateliers-urn.com

Mahatma Gandhi

Strijd tegen uitbuiting en discriminatie met geweldloosheid als wapen.

Onderweg in de tijd, zijn en niet meer zijn.

Gandhi bestreed discriminatie en uitbuiting met geweldlosheid. Hij won, in 1947 verkreeg India zelfbeschikking, de Engelsen vertrokken. De vechter voor geweldloosheid werd kort daarna door een extremist vermoord. 

‘De wereld biedt genoeg voor ieders behoefte maar niet voor ieders hebzucht’

Hij spon en weefde demonstratief als voorbeeld voor zijn landgenoten:

‘Geen Indiase katoen naar Manchester om daarna hier teveel te betalen voor iets dat we zelf kunnen’

In Mumbai, in zijn tijd Bombai, bezoek ik het huis waar hij vaak verbleef. Geen rijen wachtenden voor de deur zoals bij Anne Frank. Binnen is het bruin en stil en vochtig benauwd. Een ouderwetse fan geeft wat lucht. Beneden een bibliotheek met o.a de boeken die Gandhi las. In een vitrine een handgeschreven persoonlijke brief van hem aan Hitler. Met stijgende verbazing lees ik een verbijsterende naiviteit. Op de eerste verdieping is zijn kamer, een bescheiden matras, een weefgetouw en een schrijftafeltje.

Belangrijke geschriften heeft Gandhi niet nagelaten. Het museum is doods, niet inspirerend. Voor Gandhi’s levendige geest moet je buiten zijn. Hindoe’s, Moslims, Six, Parsi en Jain leven hier voor het oog kleurrijk naast elkaar. De grootste democratie ter wereld is na de dood van Gandhi niet uit elkaar gevallen.

In het winkeltje bij de deur koop ik een op graspapier gedrukt boekje met zijn ideeen.

Het blijken niet meer dan opgerekte aforismen. Gandhi zal herinnerd blijven als een van de iconen van de 20e eeuw. Zijn herinnering wordt vormgegeven door standbeelden in Amsterdam en den Haag, maar vooral door pogingen vreedzaam samen te leven.

Herinnering kan een idee levend houden

Eneo-ateliers helpt met het vormgeven van herinnering.

Hoe wij dat doen: kijk op  www.eneo-ateliers-urn.com

Berlioz op grote hoogte

Onderweg in de tijd, zijn en niet meer zijn

Hector Berlioz was 27 toen hij in 1830 smoorverliefd zijn Symphonie Phantastique schreef.

Het is zolang geleden en hij was zo jong, het klinkt onvoorstelbaar.

Op 10 km hoogte is de klassieke muziekkeuze beperkt. Uit het populaire aanbod met slechte koptelefoon kies ik de Phantastique. Omdat hij zo bekend is draai ik hem thuis zelden. Het is nacht, ik luister naar Mariss Jansons’s interpretatie met het Concertgebouw orkest. Romantische muziek, op weg naar Dubai, een land waar de Verlichting nog moet beginnen.

Op 10 km hoogte  950 km per uur vliegen is vanzelfsprekend, maar 27 jaar oud en 183 jaar geleden zulke muziek schrijven blijft onbegrijpelijk.

Over 183 jaar in 2196 zullen wij ongetwijfeld anders reizen. De Boeing 777 is dan een vergeten toestel, maar de Phantastique zal nog steeds in de lucht beluisterd worden.

Met zijn muziek slaagt de 27 jarige Berlioz er in de emoties bij zijn niet beantwoorde liefde  onvergankelijk vorm te geven.

Het Dies Irae aan het slot, houdt de herinnering aan de eindigheid levend.

Herinnering kan een idee levend houden

Eneo-ateliers helpt met het vormgeven van herinnering.

Hoe wij dat doen: kijk op  www.eneo-ateliers-urn.com

Guido Gezelle, 1830-1899, (priester dol op jongens), groot dichter.

Onderweg in de tijd, zijn en niet meer zijn.

MOEDER

‘t En is van u
hiernederwaard,
geschilderd of
     geschreven,
mij, moederken,
geen beeltenis, 
geen beeld van u
      gebleven.

Geen teekening,
geen lichtdrukmaal,
geen beitelwerk
      van steene,
‘t en zij dat beeld
in mij, dat gij 
gelaten hebt
       alleene.

Als ik de bloemlezing Guido Gezelle’s Gedichten opensla moet ik onmiddellijk niesen.
Allergisch voor stof, ‘t boekje lang niet ingekeken. Guido Gezelle, ik kwam zijn naam tegen toen ik iets heel anders op het internet zocht.
Nog steeds allergisch niesend stuit ik op het gedicht ‘Moeder’.
In tegenstelling tot de meeste inmiddels sterk verouderde versjes blijft het prachtig overeind.

Even moet ik aan Achterberg (dol op meisjes van zestien) en Nijhoff (dol op vrouwen) denken, die ook hun moeder zo ontroerend beschreven hebben.

Is het de emotie van het eigen gemis, de weemoed om de verloren tijd, die zo aanspreekt?
Vormgeven aan herinnering, hoe kan het zuiverder dan in de dichtkunst?

Herinnering kan een idee levend houden

Eneo-ateliers helpt met het vormgeven van herinnering.

Hoe wij dat doen: kijk op  www.eneo-ateliers-urn.com

Vlucht met Emirates

Onderweg in de tijd, zijn of niet zijn

Wij zitten in zwaar weer. Links voor me een oude buitengewoon dikke Arabische vrouw en haar vroom zwart geklede dunne dochter. De vader met vlossige witte baard  bidt onophoudelijk, de mond onrustig bewegend, de handen half ten hemel.

Mijn tomatensap klotst uit het transparante plastic glas. Een zware man op anderhalve stoel naast me trekt wit weg.

Allah heeft het dan wel voorbeschikt, zo schokkend tussen hemel en aarde overweegt hier de angst.

Boven de zwarte zee wordt het rustiger. De karretjes met eten en drinken komen weer op gang. De horizon in de kleine ruitjes kleurt rood. Voor wij in Dubai landen zit ik als minderheid in een andere wereld, het slechte weer heeft ons verbroederd.

Lang geleden reisde ik met een nachttrein door Servië dat toen nog Joegoslavië heette. 
Een hevig onweer hield de coupe uit de slaap. De vierkante slecht geschoren Slavische koppen lachten hun angst weg. We deelden angst en sigaretten, sliwowitz ging rond.
In Belgrado bekeek ik ze anders dan in Zagreb.

Herinnering kan een idee levend houden

Eneo-ateliers helpt met het vormgeven van herinnering.

Hoe wij dat doen: kijk op  www.eneo-ateliers-urn.com

Een ereveld met vraagtekens

Onderweg in de tijd, zijn of niet meer zijn

De weg naar het ereveld Menteng Pulo hobbelt door de passar Menteng Pulo. Na de geaircode taxi is het buiten hemeltergend heet en vochtig. Het ereveld vroeger buiten Jakarta wordt nu omsloten door hoge flats. Het is er strak en stil en plechtig zoals een ereveld hoort te zijn. Hier geen onderscheid in rang of stand. Onder tropisch gras wordt gelijk gemaakt wat verheffing had in een andere tijd.

Iets in het beeld lijkt niet te kloppen. Na enige tijd stil voor me uit te kijken zie ik het plotseling: de witte kruizen zijn ongemakkelijk groot. Wij hebben duidelijk minder ervaring dan de Duitsers, de Amerikanen of de Fransen als het gaat om kruizen op oorlogs- begraafplaatsen.

Menteng Pulo werd in 1947 geopend door generaal Spoor. Twee jaar later werd hij hier zelf bijgezet. De generaal sneuvelde niet, hij overleed onverwacht tijdens de lunch.

De dood van Spoor werd in verband gebracht met zijn onderzoek naar corruptie in de hoogste leidinggevende kringen van Nederlands-Indië. Vermoord of een hartaanval, het is nooit opgehelderd.

Bescheiden ligt de generaal tussen de andere slachtoffers uit de koloniale tijd.

Zijn keus hier begraven te worden heeft in alle bescheidenheid iets voornaams.

Herinnering kan een idee levend houden

Eneo-ateliers helpt met het vormgeven van herinnering.

Hoe wij dat doen: kijk op  www.eneo-ateliers-urn.com